Péist an Mheadhon Oídhche


PÉIST AN MHEÁN-OÍCHE

in Ikaalinen


Gearrscéal uafáis i stíl Lovecraft le

S. Albert Kivinen


Panu Petteri Höglund a chuir Gaeilge air

Do H.P. Lovecraft ad maiorem Cthulhus gloriam






UAFÁS OILEÁN RUUTINKARI


Ó chuaigh corradh is fíche bliain thart ón phléasc rúndiamhar udaí in Oileán Ruutinkari in Ikaalinen, tá sé thar am agam na fíricí a ríomh is a reic mar is cuimhin liom iad. Tuigim go bhfaighfidh sibh mo scéal sách dochreidte, agus is minic domh féin amhras a chur ann. Ón taoibh eile de, bhí páirt ins na himeachtaí udaí ag mo chara nach maireann, a bhí ina léachtóir le rúnchróineolaíocht in Ollscoil Sualainnise na Fionlainne, agus é ar duine de na daoiní is siosmaidí de lucht m'aitheantais, bíodh is go rabh a bhealtaí féin ann; H. Herbert Bladh ab ainm dó. Ní minic a tharraingímist scéal Ruutinkari orainn mar ábhar cainte, áfach, nó b'fhearr linn dearmad a dhéanamh de, a fhad is a d'éiríodh linn. Má tá craiceann fírinne ar bith ar a chuid teoiricí, caithfidh sé go bhfuil contúirtí dochuimsitheacha ag bagairt ar an chine dhaonna...

Is dócha gur cuimhin le cuid de na léitheoirí gur chuir an phléasc udaí in Oileán Ruutinkari i Mí Feabhra den bhliain 1965 ráflaí aistíocha ag imeacht. Cuireadh an cheist, fiú, an rabh Arm na Fionlainne ag féacháilt le buamaí adamhacha a fhorbairt is a thástáil i ndiúnas ar chonradh na síochána leis an Aontas Shóibhéadach. Níl mé cinnte an fíor é, ach deirtear gur chuir an tUachtarán Kekkonen féin deireadh giorraisc leis an chineál seo iriseoireachta le litreacha feargacha chuig príomheagarthóirí na nuachtán ba mhó sa tír.

Chaith mé féin cupla bliain i mo chónaí in Ikaalinen roimh dheireadh na ndéagaí is dhá scór agus fuair mé cineál aithne ar an áit. Más áit dheas le saoire a chaitheamh ansin í inniu féin, b'áille agus ba deise fá sheacht í san am sin. Tá an mhionchathair seo suite i ros talaimh, agus uiscí an locha udaí Kyrösjärvi á timpeallú ón trí thaobh. "Is í Ikaalinen an mhionchathair is sine, is lú agus is áille ar fud na Fionlainne", a deireadh muintir na háite go bródúil. Taobh amuigh den bhaile mhór atá an ceantar tuaithe, agus é á roinnt ina dhá leath: Kirkonkylä, nó Baile na hEaglaise, agus é in aice leis an mhionchathair féin; agus Pitäjä, nó an Paróiste, ar an taoibh eile den loch: ceantar saibhir sócúlach feirmeoireachta a bhí ann. Áit fhíor-ídileach a bhí in Ikaalinen sa tsamhradh. Seantithe adhmaid ab eadh iad formhór tithíochta na háite, gan ach aon stór iontu, agus a gharraí féin thart timpeall ar gach aon teach acu. Bhí cead campála agat sa chuid ba mhó den áit, nó ós rud é nach dteachaidh na tithe saoire chun leitheadúlachta go fóill, bhí cuid mhór den trá saor i gcónaí. I ndiaidh chupla bang iomróireachta thiocfadh leat a dhul i dtír aríst i gKaaresniemi nó i bPuntunlahti, agus dá mbeadh uaigneas agus eachtra de dhíth ort, bheadh cead agat do phuball a chur suas i gceann de na hoileáin.

Bhí oileán amháin ann, áfach, ab fhearr le bunadh na háite a sheachaint: Ruutinkari. Bhí sé suite fá chupla ciliméadar de chladach an bhaile mhóir, agus é ainmnithe, dar le lucht an tseanchais, as an tsáirsint J.J. Roth (1772-1839) a rugadh in Ikaalinen agus a fuair gradam an Leifteanant i ndiaidh gal agus gaisce a dhéanamh i gCogadh na Fionlainne (1808-1809). Cha rabh i Ruutinkari, go bunúsach, ach moll cloch agus seanbhallóg tí ina seasamh sa mhullach air. Uaireanta, thrácht mé ar chuairt a thabhairt ar an oileán, mar cheann scríbe do thuras rámhaíochta, le daoiní de thógáil na háite, ach má thrácht, ní bhfuair mé d'fhreagra ach tost míchompordach. Deireadh cuid acu nach mb'fhiú taobhú leis an oileán, ó bhí neadracha faoileán ansin, agus na héanacha ag cosaint a gcuid gearrcach go feargach fíochmhar. Cuid eile acu, bhídís ag monamar go rabh nathracha nimhe san oileán. Cibé ba chiontsiocair leis, ba nós le mo chéilí comhráidh ábhar eile cainte a tharraingt orthu go géar gasta.

Ar ndóighe, d'éirigh mé fiosrach fá dtaobh den oileán, agus na daoiní comh seachantach sin ina thaoibh. D'fhiafraigh mé cad chuige a dtógfadh aon duine teach in oileán bheag bhaoideach mar sin. An rabh aon duine ina chónaí ansin? Fuair mé freagra fá dheireadh ó dhuine de na seanfhondúirí: "B'é an maighistir é, an ghealt, an Roilbhéineach", agus nuair a bhí an méid sin thar a bhéal, cha rabh aon mhoill air ach oiread leis an chuid eile acu cromadh ar chúrsaí eile a chardáil. Thug mé cuairt ar oifig an chláraitheora le tuilleadh a fháil amach, agus fuair: Göran Fredrik Rolfwén, Máistir Ealaíon, a rugadh sa bhliain 1870, d'éag sa bhliain 1926, pósta ón bhliain 1894 i leith ar Anna Elisabeth Grönberg a rugadh sa bhliain 1874. Chuaigh mo dhuine a chónaí i Heilsincí sa bhliain 1897; fuair an lánúin colscaradh sa bhliain 1902.

Faoi rothaí na gréine cad é a rinne an "ghealt seo, an Roilbhéineach" a bhí comh huafásach is gur thuill sé cosc luaite a ainm dó sa trí phobal? Bhain mé an tátal as na tagairtí i seanchas na ndaoiní gurb i ngealtlann Hatanpää a shíothlaigh mo dhuine fá dheireadh. San am sin, ar ndóighe, b'ábhar scanraidh é gach galar intinne agus na daoiní iontach seachantach i dtaoibh a leithéide, ach níor leor é mar mhíniú. Má bhí náire ar na daoiní trácht ar dheacrachtaí síceolaíocha a muintire nó ar a gcuid siabhrán féin, ní bhíodh aon chúl orthu a dhul a scéalaíocht fá dtaobh de ghealta nach rabh gaol acu féin leofa. Cad é ba chúis leis an eisceacht a rinneadh de Rolfwén, nach rabh, de réir dealraimh, aon duine muinteartha leis ina chónaí in Ikaalinen?

De réir a chéile, thoisigh mé a dhéanamh go rabh rún ínteacht uafásach faoi cheilt i saol shuaimhneach shócúlach Ikaalinen. I mo shuí domh i gceann de na seomraí móra fairsinge fionnuara ins na tithe maisiúla adhmaid sin mhothaínn baspairt do mo chroitheadh, agus thigeadh smaoitíocha aistíocha fríd m'intinn: ní chluinfeadh aon duine a dhath dá... Cad é nach gcluinfeadh aon duine? Bhí an saol in Ikaalinen sách síochánta le bheith cineál leadránach, i gcruth is go mbaintí deireadh seanchais as achan mhionscannal dá laghad é. Ar ndóighe, tá traigéidí teaghlaigh is tinteáin ar fáil i ngach aon bhall de dhroim an domhain, Ikaalinen san áireamh, agus na daoiní ag iarraidh iad a choinneáilt faoi cheilt taobh thiar den bhréagmhaisiú ar an bhealach chéadna. Bhí rud eile anseo fosta, áfach: uafás rúndiamhair a bhainfeadh an lúth as do ghéaga nach rabh na daoiní sásta a aidmheáilt le chéile féin. Bhíodh cuma iontach uaigneach ar sheanbhallóg Ruutinkari, agus an tráthnóna ag druidim chun dorchadais i Mí Mheán Fómhair. Má bhí gaoth aduaidh ann, bhroslaíodh na tuistí a gclann isteach: "Tá gaoth na péiste ann", a deiridíst. Cha rabh aon duine in ann a rádh cad é a bhí i gceist le "gaoth na péiste". An rabhthas ag creidbheáilt go rabh tolgadh éigin sa ghaoth? Agus cad chuige a samhlaítí an "phéist" leis an ghaoth aduaidh, seachas an ghaoth aniar? Nó siar ón bhaile mhór, ar an taoibh eile de Loch Kyrösjärvi, bhí teacht ar chnoc mhór mhaisiúil a dtugtaí Matomäki, nó Cnoc na Péiste, air. Cad fáth nach séidfeadh "gaoth na péiste" ó Chnoc na Péiste? Uair amháin, bhí mé ar tí freagra bunúsach a fháil ar an cheist seo ó dhuine de na seanleads: "Sin é an bealach a shéideadh sí roimh lá an Roilbhéinigh..." ach ansin chuaidh mo dhuine ina thost i dtoibinne. Cupla seanbhean a bhí i láthair, agus ag cluinstint an méid seo dófa d'iompaigh an lí iontu; agus chrom bean acu ar chur síos ró-mhionchruinn a thabhairt ar a cuairt go Tampere an tseachtain roimhe sin de ghlór ard a bháithfeadh gach tuaim eile; má ba bhuan mo chuimhne, bhí sí in éis na himeachtaí céadna a inse do na daoiní céadna le cupla lá anuas. Uair eile, sciorr an ráiteas seo ar fhear a bhí an-tugtha don iascaireacht: "Tá cnámh na minsí sa tsaighean agam, agus nach í a tharraingíonns na cránaithe móra éisc in eangaigh, agus na scórtha acu..." Chuir sé fiacail ann go tobann, ar nós an chuid eile acu. An buachloch iascaireachta a bhí i gcnámh na minsí? An rabh geasróga i gceist a chaithfí a choinneáilt faoi cheilt ar an mhuintir isteach? Cibé fá sin, ní thoileochadh aon duine a dhath a mhíniú domhsa.

I ndeireadh na gcaogaidí ba mhinic mise ag fámaireacht le gloiní cianradhairc i gKiviniemi, áit a bhfuil Ruutinkari le feiceáilt go soiléir. Bhain mé úsáid as na gloiní ag scrúdú an oileáin is na seanbhallóige. Bhí drochbhail ar an riclín dáiríribh, nó bhí cuid den cheann tite isteach, agus an doras ar crochadh ar leathinse, gan trácht a dhéanamh ar na fuinneoga a bhí ina smionagar ar fad. B'éadócha liom an teach sin an fód a sheasamh in éadan an chéad ghaoth mhór eile. Bhí ealt faoileán ar foluain thart timpeall an oileáin, agus chuir mé sonrú ann go rabh siad á n-iompar cineál aistíoch: ní thuirlingeochadh aon fhaoileán ar an oileán, ní éireochadh aon fhaoileán ón talamh san oileán, ní eitleochadh aon fhaoileán os cionn an oileáin. Shílfeá go rabh fonn orthu áit dheas a shealbhú le neadracha a thógáil ansin, ach amháin go rabh lámh dhofheicthe dá gcoinneáilt siar. Ó bhí mé ina thaithí cheana go rabh Ruutinkari faoi gheasa ar bhealach ínteacht, níor bhac mé le hiompar na n-éan a chaibidil le haon duine de thógáil na háite.






RÚN NA RANN



Bhí Rolfwén na rúndiamhrachta ag cur draíocht orm. Má bhí sé ag caitheamh a scáile os cionn an bhaile mhóir i gcónaí, cad é an cineál rún a bhí ag baint le mo dhuine dáiríribh? Chaith mé a mbíodh de shaoire agam ag iarraidh tuilleadh a fháil amach fá dtaobh de mo dhuine, ach ní rabh mórán ins na cáipéisí oifigiúla féin. Léigh mé ar rollaí na hollscoile gur bhain sé amach a Ardteist sa bhliain 1887 agus an dioplóma ollscoile cúig bliana ina dhiaidh sin. Ní rabh a chuid staidéir ag teacht le chéile go rómhaith: bhain sé amach céim sa cheimic agus i litríocht an Oirthir. Bhí sé ina bhall de chumann na mac léinn ó Iarthar na Fionlainne, ach dáiríribh is fánach más riamh a chonacthas ag céilí nó pléaráca de chuid an chumainn é. I ndiaidh an cholscartha rinne a bhean chéile athphósadh ar fhear gnoithe de lucht labhartha na Sualainnise. D'éag sí i ndeireadh na ndaicheadaí, agus an fear seo ag iompar na bhfód le cupla bliain anuas cheana féin. Rugadh triúr clainne daoithi leis an darna fear céile, agus beirt acu beo breabhsánta i gcónaí; ach ní rabh aon seanchas le baint astusan mar gheall ar an chéad fhear céile. Déanta na fírinne bhí iontas an domhain orthu iomrá a chluinstint ar an chéad phósadh. Cha rabh mórán garaíochta le fáil ó mhuintir Rolfwén ach an oiread. Bhí teacht ar an chorr-gharnia nó neacht, ach ní rabh siad in ann mórán a inse. D'úirt seanbhean amháin acu, agus í ag teannadh leis an cheithre scór bliain d'aois: Ja, farbror Göran, det var en mycket egendomlig karl! ("Seadh, fear iontach aistíoch a bhí ann, mar Uncail Göran!") B'é sin an freagra ba mhó eolais, cinnte.

B'é samhradh na bliana 1960 an samhradh deireanach a chaith mé in Ikaalinen. Bhíthear ag bailiú seanpháipéir, agus mise ag fágáilt mo bhunal féin de nuachtáin sa mhullach ar chuid na ndaoiní eile. Chaith mé súil cineál brónach ar a rabh i mbocsa an tseanpháipéir. Bhí cuid de na daoiní in éis seanleabhartha a chaitheamh i dtraipisí ar an bhealach seo, leabhartha ab fhearr liomsa a choinneáil i dtaisce. Sciob mé liom seanphortús ó dheireadh na naoú haoise déag. Cha rabh mórán fiúntais ag baint leis, fiú mar dheismireán do bhailitheoir na leabhar; ach ba truaidhe liom a leathbhreac a fhágáilt ansin. Sa bhaile domh rinne mé mionscrúdú ar an leabhar. Taobh istigh tháinig mé ar dhuilleog bhuí páipéir agus téacs clóbhuailte ar an dá thaobh: bhí an chuma air gur amhrán bolscaireachta den tseandéanamh a bhí ann. Ar thaobh amháin bhí sliocht as dán a thug cur síos ar an dóigh ar "bhain an Fhionlainn saibhreas as gníomhartha Chumann na hEacnamaíochta faoi cheannas an dea-Rí Gustaf." Leideadh a bhí anseo d'aois an téacs: i réimeas Ghustaf a Ceathair Adolph a bunaíodh Cumann Eacnamaíochta na Fionlainne sa bhliain 1797, rud a d'fhág gur scríobhadh an dán cupla bliain ina dhiaidh sin, thart timpeall ar 1800. Chuir an dán ar an taoibh eile leis an dátáil seo: bhí sé ag magadh fá dtaobh den Diúc Séarlas agus a "Ard-Visír" Reuterholm, agus an dóigh a rabh siad tugtha do gheasróga, pisreoga is asarlaíocht. Ó tháinig deireadh le rialtas na gcoimirceoirí sa bhliain 1796, bhí sé inchreidte ar fad go bhfoilseofaí dánta scigiúla fán iar-"Ard-Visír" sna chéad bhlianta eile. Ag druidim le deireadh an dáin dó bhí an file ag tabhairt le fios nach rabh a dhath ar eolas ag Reuterholm i bhfarradh is fíor-dhraíodóir. Agus ansin gheit mé mar a bhainfeadh nathair nimhe greim asam: bhí trácht anseo ar ghaoth na péiste! Seo an dán:

Reuterholmi, Ruotsin herra,
mitä tiiät, mies mokoma,
panet pöyät pomppimahan,
houkuttelet henkiäsi
Kaarle-herttuan keralla.
Pöyät pomppii, henget hourii,
vaan et löyä viisautta,
pnakotaitoja tavoita.

Saatkos Kutkan kalan suusta,
Satakuuan maan sisästä?
Etpäs manaa matotuulta,
kivirinkejä rakenna.
Lapsen tieto, naisen muisti,
ei oo NECRO nyrkeissäsi,
Apu allasi hajoa.

("A Reuterholm, a Thiarna ón tSualainn,
an eol duit a dhath?
Cuireann tú na táblaí ag léimnigh
agus tú ag blandar na dtaibhsí
in éineacht leis an Diúc Séarlas.
Na táblaí ag léimnigh, na taibhsí ag rámhailligh,
ach níl teacht agat ar an tsaíocht
ná ar na scileanna Pnacó.

An mbainfidh tú an Tochas de bhéal an éisc,
nó Satakuua as croí na talún?
Níl tú ag séideadh gaoth na péiste
ná ag tógáilt fáinní cloiche.
Eolas an pháiste, cuimhne na caillí.
Níl aon NECRO i gcúl do dhoirn agat
ná an cuidiú ag titim as a chéile faoi do bhonnacha.")

Rinne mé trom-mheabhrú ar an dán gan a dhath a thuigbheáilt. Cén cineál scileanna ab eadh iad na "scileanna Pnacó" nach rabh ag Reuterholm? Cad é an rud ab eadh é an "tochas (kutka) i mbéal an éisc"? An botún cló a bhí i gceist le "Satakuua"? B'fhéidir go mba chóir "Satakunta" a bheith ann, ó tá a leithéid de chúige in Iarthar na Fionlainne? An rabh baint ag na "fáinní cloiche" le geasróg ínteacht draíochta chun "gaoth na péiste" a mhúscailt? Agus cad mar gheall ar an "NECRO" nach rabh i "gcúl a dhoirn" ag Reuterholm? An rabh baint aige, mar fhocal, le necromantia, leis an mharbhdhraíocht? "Níl lámh agat ar an mharbhdhraíocht" - an é sin a bhí á chur in iúl? B'í an líne dheireanach an chuid ba dothuigthe: cén fáth an mb'ionann an obair a bheith ag éirí leat agus "an cuidiú a bheith ag titim as a chéile"?

Bhí na mílte ceisteanna ag dul fríd mo chloigeann, agus na freagraí ag éaló uaim. Chaith mé bunús na hoíche samhraidh ag siúl na sráideanna. Chuaigh mé thart leis an choláiste a fhad leis an teach níocháin agus rinne mé stad ansin le lán mo shúl a bhaint as teimheal dhoiléir Chnoc na Péiste, an áit ba dúchas do "ghaoth na péiste" roimh lá an "Roilbhéanaigh". Cén cineál rúndiamhracht a bhí faoi cheilt ansin? An rabh contúirt dhorcha dhuairc ag bagairt ar an té a bhéarfadh a aghaidh ar an áit? Na crainnte sa mhullach, chuir siad na dineasáir réamhstairiúla i gcuimhne domh, agus an chosúlacht a bhí orthu... I mbun mo mhachnaimh domh chas mé ar deis le dhul thart le páirc na gcluichí go dtí na seanfholcadáin le Rantopää a bhaint amach, áit a mbeadh radharc agam ar rún dhuairc eile: ar an oileán bheag leis an bhallóg tí. An ansin a d'fhéach Göran Rolfwén le "scileanna pnacó" a tharraingt air, cibé cineál scileanna iad? Bhí ceobhrán ag éirí den uisce, agus é ag cruthú cineál fáinne taibhsiúil timpeall an oileáin. Agus bhí mé suite siúráilte go rabh bogadach éigin ar cois san oileán...Chuir mé strus orm an t-atmaisféar neamhshaolta seo a chroitheadh as m'intinn. Chaithfinn breith ar mo stuaim, ar eagla go dtoiseochainn a bhrionglóidigh i mo dhúiseacht domh...

Chuir mé an-stádar díom ag siúl sráid fhada a rabh ainm spéisiúil uirthi, mar atá, "Pirulankuja", nó Lána Tigh an Diabhail. Ansin thóg mé lána Rahkola go dtí an baile mór. An rabh mé ag dul as mo mheabhair, nó an fíor é gur fosclaíodh na cuirtíní i dteach i ndiaidh a chéile, agus sracfhéachaintí fuarchúiseacha ag déanamh a scrúdú féin orm? Bheidíst ar mo thóir ar ball beag...Seafóid, cé h-"iad" a "bheadh ar mo thóir"? Ar ndóighe, bhíodh lucht an mhíghrinn is na caidéise ag coinneáil diansúil ar achan duine dá rachfadh thart, ach más amhladh féin bhí siad uilig ina gcodladh cheana féin. Ach, ón taoibh eile de - nach mb'é an saol suaimhneach faidréiseach ba mhó a chuirfeadh an t-anam i dtreo na saobhmhianta is na n-aislingí mínádúrtha? Nó an rabh cumhacht anaithnid uafásach ar shéala a theacht chun tsolais anseo? Is dócha nár phill mé 'na bhaile roimh leathuair i ndiaidh a trí a'chlog ar maidin, agus na smaoitíocha fiaine ag rúscadh m'intinne.

Chaith mé an chéad deich lá eile in Heilsincí. Bhí mé ag iarraidh tuairisc an chuid eile den amhrán chlóbhuailte a chur. Bhí an chuma ar an scéal nach rabh oiread is cóip amháin fágtha. Chuir mé an leathanach faoi bhráid saineolaithe i leabharlann na hollscoile, agus iad uilig ar aon bharúil liom gur bhain sé le tús na naoú haoise déag, agus an cineál cló is páipéir a bhí ann. Rinne ceann de na saothair bibleagrafaíochta tagairt d'amhrán clóbhuailte amháin - Amhrán Magaidh fá dtaobh den Rí Gustaf - a bhí coigistithe ag údaráis na hEaglaise sa bhliain 1801 le gach aon chóip a dhíothú, ó bhí an t-amhrán "ag cur thar maoil le huafáis na Págántachta". Ansin thug mé cuairt ar Turku, príomhchathair na hEaglaise Liútaránaí san Fhionlainn, ach ní rabh ruainne eolais ar fáil i gcartlanna na hArd-Deoise ach an oiread.

A mhalairt de scéal a bhí fíor i dtaobh chartlann an bhéaloideasa, áfach. Níor aithin aon duine an t-amhrán chlóbhuailte s'agam ansin, ar ndóighe; ach le rud éigin a bheith de bharr m'fhuadair 'na bhaile agam, chrom mé ar staidéar fánach a dhéanamh ar a rabh ansin de bhéaloideas ó cheantar Ikaalinen. Níor aimsigh mé a dhath fá dtaobh de "ghaoth na péiste" ná fán "tochas i mbéal an Éisc" ach tamall beag roimh am druidte na háite, nuair a thug duine den fhoireann comhad domh nach rabh de lipéad air ach na focail Ikaalinen, Loimaa agus áiteanna eile, 1885-1892. Bhí leathuair ama fágtha agam, agus rinne mé brobhsáil ínteacht ar an chomhad, siúd is gur bhain mé deireadh súile cheana den turas seo. Ach ansin, agus leath den chomhad feicthe agam, tháinig mé trasna ar an chúnsóg féin: leathanach de pháipéar bhuí a rabh ainm G.F. Rolfwén agus an bhliain 1887 breactha air. Tháinig na giobóga béaloideasa seo ó kopperskan Eva Mattsdotter i Ikalis, Ridiala by, åttio år. Hört från sin mormor i barndomen. ("Éabha, iníon Mhaitiais" - nó Eeva Matintytär as Fionlainnis, "lia sí, ón tsráidbhaile udaí Riitiala in Ikaalinen, ceithre scór bliain d'aois. Óna máthair chríonna a chuala sí an méid seo, nuair nach rabh inti féin ach puirtleog girsí.") Bhí seanorthaí ansin, agus iad curtha ar pár ag Rolfwén féin. Bhí aithne agam ar chuid acu cheana ó fhoinsí eile, ach fuair mé baspairt agus critheagla ag amharc ar an bheirt seo:

Ortha Iascaireachta.

Ceanglaítear cnap de chnámh na minsí den eangach in am an chéad nua-ré i ndiaidh don leac oighir glanadh den loch, agus an ortha seo le canstan fá thrí:

Ies kuollut, äes kuollut,
Aasa tuhti mullin mallin.
Kutunluu ve'essä nukkuu,
Satakuua maan sisässä.

("Cuingir mharbh, bráca marbh, Aasa téagartha fríd chéile ar fad. Tá cnámh na minsí [kutunluu] ina codladh san uisce agus Satakuua i gcroí an talaimh.")

Sin go díreach: Satakuua i gcroí an talaimh!

D'úsáidtí an ortha eile mar leigheas ar an tochas nó mar chosaint ar an tine:

Hus pois Kutka kalan suuhun,
liekki syttyvä salassa.
Mene poies Härjän päähän,
nimettömän kokon kanssa
siellä viettänet elosi.

("Gread leat, a Thochais [kutka], go béal an éisc, a bhladhaire a lasfar faoi cheilt. Imigh leat go cloigeann an Tairbh in éineacht leis an iolar gan ainm, agus ansin a chaithfeas tú do shaol, is dócha.")

Bhí deasghnátha comh casta ag dul leis an ortha áithrid seo is go rabh Éabha, an lia sí, i ndiaidh an chuid ba mhó díofa a ligean i ndearmad nuair a tháinig Rolfwén a chur agallaimh uirthi. Bhí, ar a laghad, cloigeann an ghailléisc, scláta aibhleoige agus adharca an tairbh de dhíth, ach ní rabh a fhios ag bean na faisnéise cad é a bhí le déanamh leofa. Ach ar a laghad bhí cruthúnas agam anois go rabh gnéithe den bhéaloideas ar fáil in Ikaalinen nach rabh aithne ná eolas orthu ach ag Rolfwén.

I ndiaidh a theacht ar an bhlúirín faisnéise seo domh thug mé cur síos air ag seiminéar iarchéimithe an bhéaloideasa, ach má thug, níor tharraing mé ach racán is brilsce. Cibé ciall a bhí bainte agam as na criomáin seo, cha dtearn an chuid eile ach mo chuid míniúchán a bhréagnú is a shéanadh, agus i ndiaidh an iomláin a bhí le titim amach, caithfidh mé a aidmheáil inniu go rabh an ceart ag lucht mo lochtaithe ó thús go deireadh. Ní rabh aon duine acu ábalta, áfach, malairt míniú a thabhairt a shásóchadh an chuid eile acu. An t-aon leide spéisiúil amháin a chualathas ag an tseimineár, tháinig sé ó shaineolaí ar bhéal-litríocht Ghearmáinise na Trasalváine sa Rómáin. Thagair sé don ortha dhothuigthe seo:

Astaroth, Sadok, Joch so tot,
Zathucker kommt, wenn die Kristalle rot

("Astaroth, Sadok, cuingir chomh marbh sin, tiocfaidh Zathucker, agus an criostal dearg")

Mar a d'úirt an saineolaí, bhí trácht anseo ar an "chuingir mharbh", agus aasa tuhti iontach cosúil le hAstaroth. Bhí an chuma chéadna ar Sadok agus Satakuua fosta. Ach, faoi rothaí na gréine, cad é ba chiall leis na hainmneacha seo? Chuir scotbhach gáirí críoch leis an tseimineár, agus an t-ollamh féin ag magadh: "Is dócha gurb é Dracula an t-iolar gan ainm, mar sin."

D'fhoilsigh mé alt beag fán bhéaloideas seo ar an iris udaí Bibliofilos sa bhliain 1964, ach roimhe sin chuala mé scéal a bhain an-stangadh go deo asam, nó thug sé le fios go rabh uafás ínteacht faoi cheilt i Ruutinkari dáiríribh.






SCÉAL AN GHARDA DHEIRG




Bhí an bhliain 1964 ag druidim lena deireadh agus an geimhreadh ar na bacáin, nuair a casadh seanfhear oibre orm ar stáisiún na dtraenach i dTampere - fear nach dtabharfaidh mé ach N. air feasta, ós beo do dhaoiní dá mhuintir i gcónaí. Bhí greas beag comhráidh againn fá lucht ár gcomhaitheantais in Ikaalinen, ach ansin chuaidh sé a bhaint fóideoga eile ar fad, agus é cineál míchompordach: "A mhaighistir, mhothaigh mé go rabh tú ag cur sheanchas an Roilbhéanaigh. Ba mhaith liom scéal amháin a inse duit, nó bíonn mo bhean i dtólamh ag áitiú orm na cúrsaí seo a chardáil le duine a bhfuil eolas a dtuigthe aige. Cúrsaí thar a bheith uafásach iad...Ach caithfidh mé mo sheal a thabhairt leofa. An bhfuil deifre ort?"

Go bunúsach, bhí mé le h-imeacht i gceann cúig bhomaite déag, ach déanta na fírinne cha rabh d'fhiachaibh orm aon deifre ar leith a dhéanamh. Thoiligh mé le fanúint leis an chéad traein eile. Ó bhí cotadh ar N. labhairt liom in éisteacht an tsaoil mhóir, thóg muid an bus go Pispala. Ansin a thuirling muid den ghléas siúil le tamall a chaitheamh ag spaisteoireacht, agus rinne muid ár gcomhrádh ag tarraingt ar chladach an locha udaí Pyhäjärvi dúinn. Bhí cuma na neirbhíse ar N. Uaireanta bhíodh sé ag caitheamh súil ina thimpeall mar a bheadh eagla air roimh lucht cúléisteoireachta agus gliúcaíochta.

D'úirt N. go dteachaidh sé ins na Gardaí Dearga comh maith le duine, agus é seacht mbliana déag d'aois sa bhliain 1918. Tráthnóna amháin fuair seisean agus beirt chomrádaí dá chuid ordú a dhul ar cuairt chuig Rolfwén leis an áit a shiortú. Chuala mé uaidh gur go gairid roimh an chéad chogadh a tógadh teach Rolfwén. Fán am sin féin bhí iomrá na haonarántachta ar an fhear féin, ach ina dhiaidh sin is uilig bhí an-iontas ar mhuintir na háite go roghnóchadh sé Ruutinkari thar aon bhall eile le cur faoi. Bhí a chostas féin ag baint leis an ábhar tógála a thabhairt a fhad leis an oileáinín. Nuair a bhí múrtha cosanta á dtógáil anseo is ansiúd san Fhionlainn le linn an chéad chogadh dhomhanda, b'é an chonclúid a bhain lucht an ghrinn as na cúrsaí ná "go mb'é an Roilbhéanach a thóg a theach i Ruutinkari ar tús, agus an tImpire ag déanamh aithris air anois."

Níor shroich an patról beag Ruutinkari ach le clapsholas, agus nuair a shroich, bhí fáilte cineál scigmhagúil ag Rolfwén roimh na Gardaí. Ní rabh mórán troscáin sa teach, arsa N., agus bhí cuma sách ainnis ar an bheagán a bhí ann. Na fraitheacha áfach, bhí siad breac le pioctúirí aistíocha, "réaltaí ilbhearacha agus a leithéidí". I gcúinne amháin bhí tábla beag agus cineál cloch dhubh air a dtáinig luisne dhearg inti le linn iad a bheith ag caint le fear an tí.

Ba chuimhneach liom focail an rabháin ón Rómáin: Tiocfaidh Zathucker, agus an criostal dearg.

Bhí N. ag inse leis i gcónaí: chuartaigh na Gardaí an áit, agus cha rabh siad in ann airm neamhcheadaithe ná ailp bhídh a aimsiú ansin. An fear a bhí i gceannas ar an phatról, d'fhiosraigh sé de Rolfwén go drochamhrasach, an gléas raidió a bhí ins an chloich dheirg le dhul i dteagmháil leis na Gardaí Bána. ("Cha rabh mórán cur amach ag na daoiní san am sin ar an teicneolaíocht, agus iontas á dhéanamh acu i gcónaí den ghuthán agus den raidió féin", a mhínigh N.) D'fhreagair Rolfwén gur sás le "radaíocht an talaimh a thomhas" a bhí ann, agus é á fhorbairt aige. Nuair a bheadh an gléas inúsáidte, bheadh sé sásta a áis a thabhairt do rialtas na nDearg le mianaigh agus miotail a aimsiú sa talamh.

Bhí na Gardaí eadar dhá chomhairle, ach b'é deireadh an scéil nach rabh i gceist acu ach airm, lón cogaidh agus biadh a choigistiú. Mar sin, bhí siad sásta an teach a fhágáilt le dhul síos sa tsoiléar, áit a rabh cupla seanraidhfil, mar a d'úirt Rolfwén, agus é thar a bheith sásta iad a thabhairt uaidh. D'fhan N. amuigh ag coinneáil súil ar fhear an tí, agus an bheirt eile ag siortú an tsoiléir.

Ní bhfuair siad thíos ansin ach cupla buicéad préataí, glasraí agus iasc leasaithe, agus an beagán a bhí ann ní thiocfadh le haon duine "ailp" a thabhairt air a chaithfí a choigistiú.

"Cá bhfuil na raidhfilí?" a d'éiligh ceann feadhna an phatróil agus mífhoighead ag teacht air.

"Is cuma duit fá na raidhfilí. Is spéisiúla agus is éifeachtúla i bhfad an t-arm rúnda a ba mhaith liom a chur in aithne daoibh: PÉIST AN MHEÁN-OÍCHE!"

D'airdigh Rolfwén a smigead go maorga agus é ag scairt focail aistíocha. "Ní chreidim gur teanga de chuid na ndaoiní daonna a bhí ann. Leis na froganna agus na caróga ba mhó a shamhlóchainn a leathbhreac", arsa N.

Ar an bhomaite sin thit cláraí na fraighe cúil ar urlár an tsoiléir leis an bhealach a fhágáilt glan d'arrachtach comh scanrúil is gur chuir cuimhne a radhairc féin baspairt ar N. i gcónaí. Bhí sé ag dul rite liom mórán céille a bhaint as an stadaireacht chainte a tháinig aige, agus é ar tí lúth a theanga a chailleadh; ach d'éirigh liom a thuigbheáilt gur péist mhór dhubh, trí mhéadar ar fad, a bhí ann a rabh lámha an phortáin aige comh maith le cloigeann an duine. "Chan ainmhí ceart a bhí ann ar scor ar bith. Tá gach aon leabhar zó-eolaíochta nó faisnéise fán dúlra léite agam ó thús deiridh, ach ní tháinig mé trasna ar phioctúir d'aon ainmhí a bheadh cosúil leis an arrachtach sin."

Fuair mo dhuine a leithéid de dhrochbhuille gur éalaigh sé i mbéal a chinn. D'éirigh leis an baile mór a bhaint amach, nó fuarthas ag rámhailligh as a mheabhair é ar adhmhaidin ins an tsráid udaí Mänttikuja. Tugadh go teach na ngealt i Hatanpää é agus thóg sé cupla seachtain air a theacht chuige aríst. "Ach b'é lár mo leasa é, i ndiaidh an iomláin, an t-am sin a chaitheamh ins an teach mhór. Nó eadar an dá linn ghabh na Gardaí Bána Ikaalinen, agus mura bhfaighinn bás sa teagmháil is dócha go gcuirfidist chun báis mé ina diaidh."

Ní fhaca N. an bheirt fhear eile riamh ina dhiaidh sin. Bhí sé suite siúráilte gur ith an t-arrachtach iad, ach ní dheachaidh aon duine ar lorg fios fátha an scéil riamh, agus an tír ina cíor thuathail ag cogadh na gcarad. Chreidtí gur éalaigh an bheirt fhear go Tampere ar nós go leor Gardaí Dearga eile sa taoibh seo den tír, agus go bhfuair siad bás i bpáirc an áir nuair a ghabh na Bána an chathair mhór. Ina dhiaidh sin féin, d'aithníodh na daoiní smúit dhiamhair dhothuigthe ar Rolfwén. Roimhe sin cha rabh ach iomrá na mbealtaí barrúla air, ach anois bhítí á sheachaint, agus faitíos ag teacht ar chuid de na daoiní roimhe. Shamhlaíodh muintir na háite rúndiamhrachtaí uafásacha le mo dhuine, siúd is nach rabh siad in ann aon mhíniú ceart a thabhairt ar an chineál rúndiamhrachtaí a bhí siad a mhaíomh.

"Caithfidh sé gur mhair sé an chéad chupla bliain eile ar a laghad ag coinneáil an pheata sin aige", arsa N., "nó nuair a bhíodh an sléacht ag dul ar na hainmhithe le teacht an fhómhair, cheannaíodh an Roilbhéanach ailp mhór feola, eadar mhuiceoil agus chaoirigh, fiú an chorr-bhó iomlán eadar chrúba is adharca. Bhí iontas ar an tsaol mhór is a mháthair fán oiread sin bídh a bheith ag teastáil ó fhear a bhí comh seang stiúgtha é féin. Ní rabh ann ach mála lán cnámha, dáiríribh, agus ní fhreastlaíodh sé ar chuairteoirí ach an oiread. D'fhiafraigh duine de cad é a bhí sé a dhéanamh leis an fheoil, agus b'é an freagra a thug sé ná go rabh baoití de dhíobháil air le haghaidh cráifisc. Cráifisc mo thóin! Cha dtiocfadh le portáin an locha go léir an ailp sin d'fheoil a ithe, agus is ar éigean má chuir an Roilbhéanach pota gliomach amháin ins an loch tráth a shaoil. Deirim leat go mb'é an t-arrachtach a bhí á bheathú ag mo dhuine."

Dealraíonn sé gur éirigh Rolfwén tuirseach den arrachtach i dtús na bhfichidí. Tháinig sé go hobann isteach i gcuan an bhaile mhóir agus thug ordú brící agus soimint a thabhairt chuige go dtí Ruutinkari ar an toirt, agus ba chuma leis fán phraghas. Cha rabh a fhios ag aon duine cad é a rinne sé leis an ábhar tógála seo nuair a fuair sé seachadta chuige é, ach bhí N. barúlach gur theastaigh uaidh bealach éalóidh na péiste thíos ins an tsoiléar a dhrud le balla bricí. Go gairid ina dhiaidh sin fuair Rolfwén ar cíos bothán i Rantopää - Ceann an Chladaigh - áit ar shocraigh sé síos ansin lena chuid cleathainsí ar fad. Bhí sé ar shéala a dhul as a mheabhair, de réir cosúlachta, nó bhí sé liathbhán ins an aghaidh, agus é ag creathnú le teann neirbhíse is ag monamar leis féin gan bheann ar na daoiní eile. ("Samhail leat, lá amháin tháinig uaisle ina araicis go geafta an bhaile mhóir, ach níor chuir sé aon sonrú iontu, agus é comh sáite ina chuid rámhaillí féin.") As Sualainnis a bhíodh sé ag labhairt, arsa N., agus an chosmhuintir dall ar fad ar a chuid cainte; ach thug an dochtúir Eränen corrchluais éisteachta dó, agus é in ann a rádh in aithris ar Rolfwén go mbíodh an fear aistíoch ag trácht ar an tsorcóir gan ainm, ar mhachaire Leng agus ar bhriseadh na séalaí. Bhíodh an dochtúir ag scríobh ar nuachtán na háite, agus spreag cás Rolfwén é chun cupla alt a fhoilsiú fán chontúirt atá sna pisreoga do lucht a gcreidte.

Cha rabh mórán scíste i ndán do Rolfwén ina áit nua ach oiread le Ruutinkari, nó cibé crothán céille a d'fhan aige fán am seo, thréig sé go doleigheasta é an t-earrach a bhí chugainn. Tugadh go Hatanpää na nGealt é, áit a bhfuair sé bás i gceann cupla bliain. "Bhí sé ag scairtigh ar Satakuua is ar Kutunluu - cnámh na minsí - nuair a tháinig carr an ospidéil á thabhairt léithi."

Níorbh é seo deireadh an scéil dhuairc, áfach. Bhí iomrádh na nathracha nimhe ar Ruutinkari, rud a choinníodh muintir Ikaalinen ag seachaint an oileáinín. Ag druidim le deireadh na bhfichidí chinn beirt fhear óg nach rabh i bhfad ag cur fúthu in Ikaalinen ar thuras a thabhairt ar an oileán, beag beann ar an rabhadh a fuair siad ó mhuintir na háite. Níor phill ach duine acu ina bheo, agus é féin beo ar éigean; cha rabh de chuideachta aige ins an bhád ach corpán dubh ata a chara. B'é scéal an fhir a fágadh lena inse ná gur mhothaigh sé neirbhís agus falsaer ag teacht air ag dul i ngaire don oileán don bheirt acu, agus faitíos glan ag teacht i leaba an mhíchompóird de réir mar a bhí siad ag tarraingt ar Ruutinkari. Bhí aithne na heagla ar a chara comh maith, ach ní rabh ceachtar den bheirt stócach sásta bheith ar an té is túisce a d'aidmheochadh a eagla. Ní rabh siad ach ag dul i dtír, nuair a nocht nathair dhubh, méadar go leith ar fad, agus thug sí rúid fúthu ag baint greim as an fhear eile. D'éalaigh siad chuig a mbád le pilleadh 'na bhaile, ach ní rabh nimh na nathrach i bhfad ag tabhairt bhás an bhuachalla bhoicht. Rinne dochtúir na háite an dubhiontas den scéal: is fánach fear fásta a tholgfadh bás comh tobann sin as nimh an chineál nathrach a bíos le fáil ins an Fhionlainn. Le cobraí is le mambaí na trópaice ba mhó a shamhlófá a leathbhreac, ach an seasfaidíst fuacht na tíre seo? Bhí ruball leis an scéal agus é níos aistí fós: tugadh an corpán go Tampere le tuilleadh taighde a dhéanamh air i saotharlann an ospidéil mhóir, ach má tugadh, thraoith an t-at go hiomlán eadar Ikaalinen agus Tampere. Ní rabh aithne na nimhe ná na nathrach ar an chorpán, agus b'é an breithiúnas a thug na dochtúirí thall ansin air ná go bhfuair an fear óg bás leis an taom chroí a bhuail é nuair a baineadh geit nó scanradh as go tobann.

Níor lig aon duine leathchos ar Ruutinkari ó shin i leith. Bhí baicle de bhuachaillí óga ann a rabh saint ins na heachtraí acu, agus iad ag beartú turas go Ruutinkari; ach mar a d'inis duine acu i bhfad ina dhiaidh sin, tháinig eagla uafásach orthu go tobann píosa beag sular shroich siad an t-oileán, agus ní rabh aon mhoill orthu tiontó ar ais.

Shíl mé go mb'é seo deireadh an scéil is na sceimhle, ach ní rabh ag maolú ar N. agus é ag spalpadh leis. An samhradh a bhí caite, ar seisean, d'éirigh taismeach do thriúr daoiní agus iad amuigh ag bádóireacht. Teaghlach óg a bhí ann, an mháthair, an t-athair agus nighean ocht mblian d'aois, agus báitheadh iad uilig nuair a d'iompaigh a mbád mótair béal faoi. Ní bhfuarthas na corpáin riamh, agus bhí muintir na háite ag déanamh iontais den tubaiste seo, nó bhí bun ar an aimsir, cha rabh iomrá an óil ar aon duine de na tuistí, níor bhuail an bád fá chloich ná fá bhád eile, agus thairis sin bhí snámh maith ag an triúr acu. I mbreis ar an méid seo - arsa N. - bhí madadh leofa, agus dá rachfadh na daoiní féin i dtóin phoill, chreidfeá go rabh sé i ndúchas an mhadaidh, mar ainmhí, an trá a bhaint amach. Oíche amháin ins an fhómhar chuaigh ceal i mbó a bhí ar féarach in oileán eile, agus fágadh an chuid eile den eallach ar mire ar fad. Agus chuaidh ródach mór roiste is réabtha ar eangacha na n-iascairí...

"Creid é nó ná creid, a Mhaighistir, ach is é an rud a chreidim féin ná go bhfuil Péist an Mheán Oíche, mar a thug an Roilbhéanach féin uirthi, - go bhfuil sí scaoilte saor anois, agus í ag déanamh gach cineál mioscaise timpeall an locha. Nach féidir a dhath a dhéanamh fá dtaobh daoithi?"

Bhí mé sceimhlithe scanraithe ag scéal N. Fear stuama siosmaideach a bhí ann a mbíodh srianta dochta aige ar a chuid taomanna, ach de réir mar a tháinig sé ar aghaidh ag inse leis, chaill sé a stuaim ar fad, agus tocht an chaointe ag teacht ina ghuth, go dtí gur scread sé na focail dheireanacha in ard a ghutha. Cad é a bhí le déanamh, dáiríribh? Cén cineál péist a mhairfeadh beo breabhsánta bíogúil i ndiaidh dhá scór bliain a chaitheamh faoi bhuanghlas na mbricí is na soiminte i soiléar seantí in oileán scoite scartha?

Gheall mé do N. go dteánfainn mo mharana ar an scéal agus go n-inseochainn dó fá cibé comhairle a rithfeadh liom.

Bhí mé glan ó chodladh m'oíche ag na tromluithe ina dhiaidh sin, agus mo chuid brionglóidí lán péistí dubha ábhalmhóra agus iad do mo ruaigeadh ó cheann ceann na sráide udaí Pirulankuja. Nuair a bhí mé ag iarraidh tearmann a fháil i gceann de na tithe, scoilt an t-urlár fúm, agus fuair mé mé féin in uaigh a bhí ag cur thar maoil le harrachtaigh. Bhí cuid acu cosúil le diabhail bheaga na scéalta béaloideasa, cuid acu ar déanamh péiste, agus an chuid ba mheasa tháinig siad as aislingí drugáilte na n-ealaíontóirí sicidéileacha. Bhí ceol míbhinn ag baint macalla as fraitheacha na huaimhe, ach má tháinig maolú air, chualathas gach a rabh i láthair ag scairtigh go rithimiúil: Iä, iä! Tsathoggua! Bhí téagar dubh uafásach ag teannadh ionsorm ó dhorchadas na huaimhe...Mhuscail mo bhéicíl féin mé, agus nuair a d'éirigh liom fá dheoidh greim a fháil ar ruball an tsuain, taibhríodh domh go rabh spásbhád uaine - an sorcóir gan ainm! - do mo thabhairt go Machaire Leng...

Nuair a chuimhnigh mé ar na brionglóidí seo ar maidin, agus iad ag cur baspairt orm i gcónaí, rith liom go mb'ionann an t-ainm udaí Tsathoggua agus Zathucker nó Satakuua! Is eadh, ach cad é a bhí i gceist le Tsathoggua? Cha rabh mé in ann ach Sead, an stát Afracánach, nó Sléibhte Ahaggar ins an tSahára a tharraingt orm...

Chaith mé an chuid ab fhearr den mhaidin ag iarraidh a theacht ar chomhairle ínteacht le fadhb na Péiste i Ruutinkari a fhuascailt. Ansin áfach sheachaid fear an phoist litir chugam a rabh an chéad leideadh do leigheas na faidhbe inti. Bhí fear seolta na litreach ag moladh an ailt a d'fhoilsigh Bibliofilos uaim, agus é ag lorg teagmhála liom, nó bhí sé barúlach go gcuirfinn spéis ina rabh d'eolas breise aige. H. Herbert Bladh ab ainm dó, docent i kryptokronologi, Åbo Akademi - léachtóir le rúnchróineolaíocht, Ollscoil Sualainnise na Fionlainne - agus guthán is seoladh priontáilte ar an lipéad chéadna.





SAINEOLAÍ NA DIAMHRACHTA DUAIRCE




Chuala mé iomrá éigin ar mo dhuine cheana féin, nó d'inis duine de lucht m'aitheantais a rabh cónaí air i dTurku go rabh sé de nós ag muintir na háite sin a mhaíomh ná "an rud nach eol do Bhladh ní heol d'aon duine é" - mit ei Plaati tiärä, sit ei tiärä kukka. Fear ardléannta a bhí i mBladh, agus ag tabhairt léacht dó ba mhinic a tharraingíodh sé air cúrsaí ó imeall na gnátheolaíochta. Dá mbeadh aon duine in ann mé a chur ar bhealach mo leasa b'é Bladh é. In áit na mbonn ghlaoigh mé ar an teileafón air, agus d'éirigh liom é a shroicheadh leis an chéad iarracht. Bhí sceitimíní air bualadh liom, agus d'fháiltigh sé chuige féin mé ar an lá chéadna. Nuair a theastaigh uaim cupla focal a labhairt leis fá Rolfwén, mhol sé domh miontréithre an scéil a fhágáilt i leataobh go dtí go dtiocfadh liom iad a ríomh leis ina fhianaise. "Níl sé ceadmhach an iomarca scanradh a bhaint as éisteoirí teileafóin, ach oiread le héisteoirí raidió", ar sé go magúil.

Bhain mé amach Turku ar an chéad traein luais eile, agus thóg mé tacsaí ón stáisiún go teach Bhladh. Bhí an léachtóir ina chónaí in aon fhoirgneamh le hInstitiúid na Caonacheolaíochta, agus leabharlann phríobháideach aige a sháraigh a leithéidí eile ar fud na tíre. Má bhí aon áit fágtha eadar na seilfeanna, bhí trí chat ag Bladh ag déanamh cuideachta dó ansin: Scua liathbhán, Feodora bhreac ramhar agus Miranda chomair leathPheirseach. Bunfhear scothaosta cineálta a bhí i mBladh féin, agus é ag caitheamh "faisiún Oblómov", mar a d'úirt sé féin, is é sin, fallaing uaine shíoda.

Riar sé deoch pórtfhíona orm agus chuaigh sé a bhaint fóideoga. Bhí sé i ndiaidh moll mór leabhartha a charnadh ar an tábla: leabhartha móra téagartha a rabh cuma an ardléinn orthu; leabhartha póca Meiriceánacha; fótachóipeanna de lámhscríbhinní lán pioctúirí aistíocha. Chaith fear an tí tamall maith ag caint - thiocfadh leat a rádh gur léacht a thug sé uaidh, rud a thóg uair go leith an chloig air - ach níor thréig mo shúil ná mo chluais éisteachta é riamh.

D'inis sé domh fá thraidisiún nach rabh ar eolas ag mórán - sraith Cthulhu, nó Cuitilíocht.

"Cthulhu, Cutulu, Cuitilíocht - an aithníonn tú an t-ainm?"

"'Kutunluu!'", a sciorr uaim.

"Sin go díreach, sin é an rud a dtugaimid bréagshanasaíocht air - baintear ciall an fhocail dhúchasaigh as an fhocal iasachta ar comhfhuaimniú leis, agus nuair a ligfear an focal iasachta i ndearmad, míneofar an focal dúchasach de réir a ghnáthchéille, rud a chuirfeas bun le córas iomlán de phiseogaí."

Ba chuimhneach liom go rabh Rolfwén ag guí ar Kutunluu agus Satakuua nuair a tháinig gluaisteán na gealtlainne fána dhéin. Bhí a fhios aigesean an traidisiún sin...

Cha dtáinig aon mhaolú ar mo dhuine ach ag caint, áfach. Bhí tagairtí don Chuitilíocht i seanleabhartha nach rabh rófhurasta theacht orthu, ach má bhí, bhí raidhse eolais ar fáil i scríbhinní i bhfad níos so-aimsithe ach tú a bheith in ann an chiall cheart a bhaint astu. Rinne an scríbhneoir Meiriceánach Howard Phillips Lovecraft (1890-1937) a úsáid féin de na scéalta Cuitilíochta ina chuid saothar, agus lucht a leanstana ag arsaí na dtéamaí céadna. B'ait an scéal é go dtiocfadh le Lovecraft bheith comh h-eolach sin ar an tsraith seo, nó ba léir nach rabh ach cuid bheag de na príomhscríbhinní Cuitilíochta léite aige. I dtús báire ní rabh de mheas aige ar an traidisiún seo ach gur toradh samhlaíochta a bhí ann a rabh cead ag cách a shult is a shúgradh féin a bhaint as, ach de réir cosúlachta bhí sé ag glacadh na scéalta seo i bhfad ní ba dáiríre agus é ag dul anonn sna blianta. Agus déanta na fírinne, fuair sé bás sách óg, nó níor shlánaigh sé leathchéad bliain riamh...

Bhí léacht Bhladh breac le h-ainmneacha aistíocha barbartha. Bhí sé ag labhairt comh dúisitheach is gur mhothaigh mé baspairt na heagla cosmaí ag teacht fríom. Chuir sé os mo chomhair na Seanóirí Móra, agus Cthulhu chun tosaigh ar an chuid eile acu. Bhain sé cora as a lámha ag tabhairt cur síos ar R'lyeh, an chathair dhamnaithe faoi thalamh "nach rabh aon chéimseata cheart uirthi", mar a d'úirt Lovecraft féin. D'inis sé fá Cthulhu Mór, Tiarna na nUafás, a bhí le muscailt is le R'lyeh a fhágáilt; fán amadán dhall udaí Azathoth "nach rabh ann ach anord agus masla agus gealtacht i gcroílár na hollchruinne"; fán Uafás gan Ghnúis, Nyarlathotep, ag béicíl in oíche na gaoithe móire mar a bheadh bean sí ann; fá Hastur a ruaigeadh go réaltbhuíon na Hiaidí nó Hyades ("an Té nach labhraítear A ainm", Magnum Innominandum mar a tugadh air sna scríbhinní Laidine). Thrácht sé liom ar lucht cúntóireachta na Seanóirí Móra, na Vórmaigh, na Dholis, na Sogotaí is an mhuintir Tseó-Tseó; chuaigh sé a chaint ar leabhartha uafásacha ar nós Orthaí na nDholis agus Leabhar Eibon; nó ar dheasghnáthaí faoi cheilt agus ar an dúchinniúint a bhí daite riamh don té a mhúsclóchadh fórsaí toirmeasctha an dorchadais.

Bhí Bladh ag caint comh beoga sin is gur éirigh leis mé a chur fríd na huafáis sin dáiríribh: mhothaigh mé adharcáin Cthulhu ag cuimilt le caol mo choise; chonaic mé sciatháin leathair mhillteanacha Hastur ag eitilt fríd an spás; chuala mé na seantaicí, na héanacha a bhfuil clúmh éisc orthu, ag scairtigh, agus Bunadh frogchloigneach na nDuibheagán ag vácarnaigh; chonaic mé na caortha solais ar foluain síos i dtreo an talaimh agus ag titim as a chéile le ramallae dubh a dhéanamh...

"Is gnách na caortha seo a shamhlú le neach eile de na Seanóirí Móra, Yog-Sothoth..."

"Yog-Sothoth - Joch-so-tot!" arsa mise de scairt thobann.

"Tá an ceart agat ar fad: bréagshanasaíocht Ghearmáinise atá ann, agus nuair a chuirfeas muid Fionlainnis air, is é an t-aistriúchán a gheobhas muid ná ies kuollut. Is ionann aasa tuhti agus Astaroth nó Azathoth, agus tá sé 'fríd a chéile, ina phraiseach, mullin mallin', cionn is gur gnách anord agus gealtacht a chur ina leith. Agus an chéad Sheanóir eile, is é Tsathoggua é..."

"Tsathoggua!" a scairt mé ag seasamh suas is ag cur ruaigeadh ar Mhiranda a bhí cúbtha i m'aice.

"Is eadh, Tsathoggua, nó Sadogua as Laidin, Sadok, Zathucker, Satakuua..."

D'inis mé do Bhladh an cineál brionglóidí a bhí agam an oíche roimhe sin, agus é ag cur an-spéis ina rabh le rádh agam. "Ba cheart críochnaithe a taibhríodh duit é: creidtear gurb istigh ins an talamh thíos a chónaíonn Tsathoggua. Sílim gurb é cultas Tsathoggua atá i gceist sa chás seo dáiríribh. Is iad na dholis a bheir urraim is onóir do Tsathoggua, neacha ar a dtugtar péisteanna meánoíche fosta..."

"Dia dár réiteach, agus ceann acu scaoilte saor i gKyrösjärvi", arsa mise de mhairgnigh bhoicht. Ansin fuair mé greim muinchille ar Bhladh agus mé ag spalpadh asam gach dá rabh ar eolas agam ar Rolfwén, ar a chriostal dhubh agus ar Phéist an Mheán-Oíche a rabh a chuma uirthi go rabh sí ag imeacht le ceann sreinge aríst. "Faoi rothaí na gréine, cad é a thiocfas linn a dhéanamh?" arsa mise sa deireadh thiar thall.

Bhí Bladh aolbhán ina ghnúis, agus é ag cur géarchluais éisteachta air féin. "Níl aon amhras ann, dholi ceart atá ann agus é ag siúl an talaimh in Ikaalinen. Caithfidh muid plean a oibriú amach go cúramach. Bhail, ar a laghad, ní chreidfinn riamh go dtairgfí an t-áiméar domh radharc a fháil ar dholi ceart le mo dhá shúil chinn féin." Bhí an chéad stangadh bainte as Bladh go hiomlán, agus é ag breathnú mar a bheadh luibheolaí ann a bhfuil sceitimíní air roimh chineál annamh planda. Mhol sé domh cupa tae a chaitheamh siar le linn é féin a bheith ag cur síos ar an chuid eile den scéal sula gcromfaimist ar ár gcuid pleananna i dtaoibh na Péiste a chardáil. Thoiligh mé le sin, siúd is go rabh an fhoighid ag cliseadh orm, nó cha rabh mórán spéise agam i bhfadhbanna teoirice a thuilleadh.

Bhí Bladh ag leanstan leis ag tabhairt léachta. D'inis sé go mb'ionann an 'tochas i mbéal an éisc' - Kutka kalan suussa - agus Cthugha, deamhan na tine, a bhí ina chónaí ins an réalt udaí Fomalhaut a bhaineanns le réaltbhuíon Iasc an Deiscirt. Focal Araibise é Fomalhaut a chiallaíonns Béal an Éisc. An t-iolar gan ainm, b'é Hastur é a bhfuil cónaí air ins na Hiaidí i réaltbhuíon an Tairbh. Agus maidir leis na 'scileanna Pnacó', caithfidh sé go bhfuil baint acu le leabhar atá luaite leis an traidisiún, Na Lámhscríbhinní Pnacóiteacha. Na véarsaí a bhí ag tagairt do NECRO, bhí trácht soiléir iontu ar leabhar toirmeasctha eile, Necronomicon, agus na focail Apu alla hajoa, leagan truaillithe ab eadh iad d'ainm an údair a scríobh an leabhar de réir mar a chreidtear, an tArabach Abdul al-Hazred. Sa deireadh tharraing Bladh ceist níos praiticiúla air: ní gaoth í 'gaoth na péiste' ar aon nós. Ní rabh ins an fhocal udaí tuuli, gaoth, ach tagairt eile bréagshanasaíochta don dholi.

"Dealraíonn sé go bhfuil pacáiste iomlán den Chuitilíocht againn i gcúpla rabhán dothuigthe", arsa Bladh go sona sásta. Thug sé domh an tábla a bhí breactha síos aige:



CUITILÍOCHT
FIONLAINNIS
GEARMÁINIS
Tsathoggua nó Sadogua
Satakuua
Zathucker, Sadok
Cthulhu
Kutunluu (Cnámh na Minsí)

Azathoth
Aasa tuhti ("Aasa" téagartha)
Astaroth
Yog-Sothoth
Ies kuollut (Cuingir mharbh)
Joch-so-tot
Hastur
Nimetön kokko (An tIolar gan Ainm)
-
na Hiaidí
Härän pää (Ceann an Tairbh)
-
Cthugtha
Kutka (An Tochas)
-
Fomalhaut
Kalan suu (Béal an Éisc)
-
Na Lámhscríbhinní Pnacóiteacha
Pnakotaidot (Scileanna Pnacó)
-
Necronomicon
NECRO
-
Abdul al Hazred
Apu alla hajoaa (An cuidiú ag titim as a chéile)
-
Dholi
Matotuuli (Gaoth na Péiste)
-


B'éigean domh a aidmheáil go rabh na véarsaí dothuigthe béaloideasa soiléirithe go hiomlán ag Bladh. B'fhíor é: "an rud nach eol do Bhladh, chan eol d'aon duine é."

Ansin thoisigh muid a chur plean praiticiúil i dtoll le chéile le fáil réitithe de Phéist an Mheán-Oíche. Ar tús d'iarr Bladh orm mo scéal a inse aríst ó thús deiridh. B'iomaí ceist a chuir sé orm, agus é ag iarraidh mionsonraí a bhaint asam nach mba léir domh a mbaint leis an scéal. Ó am go ham chuaigh sé go dtí an tseilf le leabhartha a bhrobhsáil. Is dócha gur scríobh sé síos deich leathanach nótaí. Bhí an clog ag druidim lena dó san oíche, nuair a bhí sé críochnaithe. "Caithfidh mé sreangscéal a chur go Cambridge is go Göttingen amárach le tuilleadh a fháil amach - agus ní mór don bheirt againn cuairt a thabhairt ar Ikaalinen le ceastóireacht a chur ar do chara N. - ach tá cnámha an scéil ag teacht chun tsolais anois..."

"Cad é an cineál neacha iad na dholis seo ar aon nós? Cad é mar a thig le ceann acu dhá scór bliain a chaitheamh beo bíogúil taobh thiar de bhallaí bríce i bpoll talaimh?"

"Bhail, níl a fhios agam an féidir liom féin a mhíniú...Ní ainmhithe iad a d'eascair ónár n-éabhlóid féin. Is é an áit a gcónaíonn siad ná 'eadar na diminsiúin', mar a d'úirt Lovecraft féin, lá dá shaol. Ciallaíonn sin go dtáinig siad as áit éigin taobh amuigh dár n-ollchruinne thríthoiseach féin. Is gnách linn seitgháirí a dhéanamh fá phisreoga na seanleabhartha draíodóireachta agus na deasghnátha a chardáiltear iontu, ach tá a gciall féin leofa. Siúd is go bhfuil gach cineál míthuiscint agus páistiúlacht iontu, cuireann siad síos ar bhealach sách praiticiúil ar an dóigh le cur ar chumas an dholi theacht chun ár saoil féin. Is é is cuspóir leis na híobairtí fola agus túise ná go bhfuil damhna i bhfoirm gháis agus leachta de dhíth ar an dholi chun colainn a chruthú dó féin. De réir a chéile tá an dholi ag éirí níos cosúla le neach ábhartha corpartha, agus é ag dul in anás scamhaird fosta. Mura dtugtar biadh is beatha dó, tiocfaidh meath air, ach bíonn na dholis iontach fadálach ag fáil bháis. Is féidir corp agus colainn an dholi a mhilleadh air le nimh is le tine, ach níl a fhios agam an bhfaigheann sé bás ansin nó an bpilleann sé ar an áit as a dtáinig sé. Deirtear sa traidisiún gur féidir an dholi a 'chur ar ais chun Ifrinn', rud atá ag cur leis an darna rogha. Tá clasaiceach agam anseo a thuillfeadh bród d'aon leabharlann ollscoile - sacre bleu!"

"Cad é atá cearr anois?"

"Nach mise an t-amadán. Ba chóir domh a thuigbheáilt a thúisce is a chuala mé ag trácht ar Ghöran Rolfwén thú an chéad uair...Fan bomaite."

Thóg Bladh den tábla leabhar dhá chéad leathanach a chuir sé go mórtasach faoi mo shrón. B'í Die Dholen-Hexerey í - "Draíocht na nDholis" - arna cur i gcló i bhFrankfurt sa bhliain 1675.

"Caith súil ar ainm an té a rabh an leabhar seo aige lena linn."

Bhí na litreacha seo le léamh ar an chéad leathanach:

G. R.

1891

G.R. - Göran Rolfwén. An mb'eisean a léigheadh an leabhar seo na hoícheanta uaigneacha i dteach mhallaithe Ruutinkari? An mb'ansin a chrom sé ar a chuid scéimeanna cinniúnacha le muintir na hollchruinne eile a scairteadh chuige? Nó an amhlaidh gur éirigh leis roimhe sin féin, agus nach rabh sé ach ar lorg áite ina bhféadfadh sé bheith scoite ón chineadh dhaonna lena chéile chomhluadair uafásach? Ó Chnoc na Péiste a shéideadh gaoth na péiste roimh lá an Roilbhéanaigh...

D'fhiafraigh mé de Bhladh cad é a shíl seisean den scéal. Bhí sé barúlach go mb'fhéidir gur áit réamhstairiúil íoladhartha a bhí i gceist le Cnoc na Péiste agus í ag tarraingt dholis ina leith. B'fhéidir gurbh ansin a tháinig Rolfwén ar a phéist féin.

D'fhoscail Bladh an leabhar le pioctúir ciotach línithe de Phéist an Mheán Oíche a thaispeáint domh. Bhí sé go hiomlán ag cur leis an tuairisc a fuair mé ó N.: péist a rabh lámha an phortáin nó na scairpe aici agus cloigeann cineál daonchosúil uirthi. Bhí an dholi ar an phioctúir in éis duine a cheapadh is a mharú agus í ag baint an ionathair as lena ithe. Bhí an tátal le baint as an phioctúir go rabh an dholi seo deich méadar ar fad, nó corradh leis.

Rith ceist eile liom, agus d'fhiosraigh mé de Bhladh, an dholis a bhí ins na nathracha fosta a thuill a chliú don oileáinín i ndiaidh bhás Rolfwén.

"Ní headh, mon ami, scéal eile atá i gceist leofasan. Ábhar spéise is eadh é go rabh, de réir dealraimh, traidisiún toirmeasctha eile ar eolas ag Rolfwén. Fan bomaite - tá leabhartha agam fán ábhar sin comh maith."

Rug Bladh ar chupla saothar eile as a leabharlann dhospíonta agus chuir sé ar an tábla iad. "Is é an ceann seo is suimiúla", ar seisean ag taispeáint saothar deich leathanach is dhá scór in octábhó.

B'é an teideal a bhí ar an leabhar Laidine ná Comhairlí ó Thríofón Ceilioppos Heindeiceagrammátos fán dóigh cheart le fórsaí na réaltaí is na reann a tharraingt isteach i mbuachlocha. Clement Wardwell a d'aistrigh agus a chuir tráchtaireacht leis, Amstardam 1685.

D'inis Bladh gur manach Biosáinteach a bhí i dTríofón Ceilioppos a mhair ins an cheathrú haois déag agus baint aige, mar a léirigh a ainm, le heagraíocht an Heindeiceagraim Dhuibh - sin le rádh, cumann na Réalta Duibhe Aon Bheara Déag; rúnchumann a bhí ann a dteachaigh a phréamha siar a fhad le hAileacsaindria an Heilléineachais féin.

D'fhoscail mé an leabhar agus mé ag léamh ón chéad fhocal a bhfuair mé radharc air.

Nó is é seo an rún nach bhfaigheann lucht adhartha na Nathrach Dúbailte Fteigil-Neits amach - agus má gheibh, go dteánaí fearg TYFON ródach orthu - : nuair a bhéas a haon déag faoina haon déag de laetha caite i mbroinn a mháthara ag do pháiste, nuair a bhéas an Ghrian agus an pláinéad udaí Mars ins an chéad Deacán den tSaigheadóir, caithfidh tú an páiste a chur ar an altóir le haghaidh bainise...

Mhínigh Bladh domh nach rabh an focal "páiste" ag tabhairt d'aon duine, ach do chriostal dhubh a bhí le láimhdeachas de réir dheasghnátha samhnasacha na marbhdhraíochta chun é a luchtú le fuinneamh síceach.

"Ná fiafraigh díom cad é an rud é an fuinneamh sin. Níl a fhios ag aon duine ná deoraí é. Ach dealraíonn sé, nuair a bhíodh na deasghnátha sin istigh, go n-éiríodh cineál claí leictrithe dofheicthe thart ar an chriostal: dá bhféachfá le dhul fríd, chosnóchadh an chloch í féin ar bhealach teileapatach, ag cur d'intinn fríd a chéile (nuair a tháinig Bladh a fhad seo ag inse leis, rith liom an dóigh a rabh na faoileáin ag seachaint Ruutinkari). Tá sé ag cur le seo go rabh eagla dhomhínithe ag teannadh ar na fir óga sin agus iad ag iarraidh a dhul i dtír san oileán. Thoisigh an radar teileapatach a dh'oibriú nuair a bhí siad i bhfad ón oileán go fóill, agus murar thuig siad an chéad rabhadh seo, b'é an chéad chéim eile go bhfaca siad nathracha. Tuigtear duit anois cad é mar a thig leis na nathracha i Ruutinkari geimhreadh na Fionlainne a sheasamh: níl aon nathair beo san oileán ar aon nós! Níl, ná ruball nathrach; ach an seachmall a thig ort san fhóidín mearaí sin, tá sé comh láidir is go bhfaighfidh tú fíorbhás má bhaineann nathair shamhailteach greim samhailteach asat. Caithfidh sé go bhfuil an criostal ansin i gcónaí."





DHÁ THURAS GO RUUTINKARI


Chaith mé an chéad dá sheachtain eile i gceann oibre diamhaire. D'iarr Bladh orm oibleagáid aistíoch i ndiaidh a chéile a dhéanamh dó. Murar theastaigh uaidh mise sliocht ínteacht a chóipeáil as an tríú leabhar de Steganographia le Trithenius nó as saothar Arnaldus de Villanova, b'éigean domh bualadh isteach ag státseirbhísigh ardchéimíochta agus litir mholta ó Bhladh a thaispeáint dófa le ceadúnais éagsúla a iarraidh orthu; agus nuair a bhí an darna cineál oibre acu seo críochnaithe agam, chaithfinn rud dothuigthe ínteacht a sheiceáil aríst i saothair Wardwell nó Chaspar Unhold. Thug muid cuairt ar Ikaalinen, fiú, le tuilleadh aithne a fháil ar an áit. Chuir Bladh agallamh mionchruinn ar N. agus a bhean chéile. D'éirigh leis an-stangadh a bhaint asam: bhí sé ag croscheistniú N. fán chineál scairt a lig Rolfwén as leis an Phéist a bhlandar. "An iad seo na focail a bhí aige?" a d'fhiafraigh sé, agus é ag fuaimniú abairt nach féidir a bhreacadh síos i i ngnáthlitreacha. Seo é an aithris is fearr a thig liom a dhéanamh:

KRKPWP'FL N'GJA N'GJA UUAAGHH KRL KRL TSATHOGGUA FHTAGN! IÄ! TSATHOGGUA!

"Tá na focail sin sách cosúil leis an méid a d'úirt seisean, ach nuair a d'úirt, bhí sé á scairt de ghlór ní b'airde i bhfad."

Mhínigh Bladh gur mhaolaigh sé ar a ghuth ar eagla go gcuirfeadh sé isteach ar na comharsanaigh - gan aon trácht ar an chluais a bhí ag éisteacht i Ruutinkari.

I ndiaidh an réamhthaighde seo chonacthas in Ikaalinen aríst sinn i Mí na Féile Bríde den bhliain 1965, agus sinn ag ligint orainn leis an tsaol mhór nach rabh i gceist againn ach saoire gheimhridh a chaitheamh ag scíáil. Bhí Bladh, fiú, i ndiaidh gléas scíála a thabhairt leis, agus ní rabh aon chaill air ag scíáil, deacair is uile mar a bhí sé mo dhuine a shamhlú le haon áit eile seachas a leabharlann. Roimh aon rud eile chuaigh sé i bhfianaise cheann urraidh áitiúil na bpóilíní le doiciméid oifigiúla a thaispeáint dó a dhearbhaigh gur saineolaithe a bhí ionainn ag iarraidh turgnaimh thaighde a dhéanamh, i gcruth is go gcaithfimist cupla pléasc a mhadhmadh ins an oileáinín. Ós rud é nach rabh aon duine ina chónaí san oileán, ná aon urchóid ins na buamaí do dhaoiní ná do mhaoin shaolta, bhíothas ag súil le cuidiú agus comhbhá ó údaráis na háite le lucht na bpléascanna, is é sin, leis an bheirt againn.

Fán neartlá thoisigh muid ar ár dturas scíála ar an loch reoite go dtí Ruutinkari. Bhí sé le haithne go rabh na scíálaithe eile ag seachaint an oileáin, agus lorg a gcuid scíanna ag cur cor fairsing air. Bhí mo chara i ndiaidh léacht a thabhairt domh ag áitiú orm nach rabh ins na nathracha ach ciapóga agus seachmall súl gan aon fhíor-urchóid iontu d'aon duine nach ligfeadh an scód leis an sceimhle. Thairis sin, b'fhéidir go rabh fuinneamh na cloiche duibhe comh reaite sin i ndiaidh na mblianta is nach bhfeicfimist a dhath. Ina dhiaidh sin féin bhí míchompord orm.

Nuair nach rabh ach cupla méadar eadar sinn agus Ruutinkari, tháinig an mothúchán orm a rabh súil agam leis i ndiaidh an tseanchais uilig. Ar tús, buaileadh le drogall, leisce agus lionn dubh mé, agus ghlac mé col leis an mhisiún seo ar fad. Agus sinn ag leanstaint linn ar aghaidh ina ainneoin sin, tháinig scanradh i leaba na leisce, scanradh uafásach a fuair mé beagnach dochloíte. D'fhág muid ár scíanna fán chladach, agus sinn ag dreapadh suas na carraigeacha reoite sleamhna aistreánacha...agus ansin chuala mé siosarnach. Chonaic mé nathair dhubh, siúd is go rabh sí cineál doiléir nó éagumhachtach le hamharc. Agus sinn ag dul ar aghaidh, bhí an nathair ag teacht i m'aice, agus í ag iarraidh sclamhadh a thabhairt fúm.

"Is beag sracadh atá fágtha inti", arsa Bladh. "Bí ag áitiú ort féin nach bhfuil cloigeann aici." Ghlac mé comhairle, agus ceart go leor baineadh an cloigeann den nathair, a bheag nó a mhór. Mhair sí ag bagairt sclamhadh orm agus ag siosarnaigh, ach ba bheag aird a thug mé uirthi anois. Mar sin féin, bhí an sceimhle ag teannadh orm, agus sinn ag druidim leis an teach.

B'é seo teach na n-uafás anois, agus é tréigthe le corradh is dhá scór bliain. Ar an taobh amuigh ní aithneofá ó na botháin tréigthe eile é, agus nuair a chaith muid súil isteach ansin, ní fhacamar de chuimhne ar an iar-úinéir ach leathanach buí páipéir agus réalt aon bheara déag air, comh maith leis na litreacha udaí O.Q. Mhothaigh mé, áfach, nach ligfeadh mo chroí domh a dhul isteach, agus tonnta na sceimhle ag teannadh orm aríst agus aríst eile. Bhí sé ag dul rite liom oiread is aon choiscéim amháin a thógáilt ar aghaidh. Bhí fonn orm luí síos i mo spréiteachán nó an áit a fhágáilt i mo dhiaidh ar an toirt, nó fiú dhul sa mhuineál ar Bhladh. Cad fáth faoi rothaí na gréine a dtug an diabhal fear sin anseo mé? Eisean a chuir ar bhealach mo mhíleasa mé. Ghlac mé fuath comh fíochmhar ar Bhladh is gur dhóbair domh é a mharú. Baineadh stangadh asam nuair a chuala mé ag labhairt é. Bhí an áit ag imirt a tionchair airsean comh maith, de réir dealraimh, ó bhí sé ag caint de ghuth mhúchta chreathánach: "Anois, a bhuachaill, beidh sé thart i gceann tamaill...caithfidh muid a theacht ar an bhall is mó naimhdeas...seachain an clár lofa ansin."

Cha rabh ach cupla méadar le siúl againn, ach shílfeá go mb'é an tsíoraíocht é. Mhínigh Bladh domh gurb ins an áit ba mheasa naimhdeas a thiocfaimist ar an chriostal dhubh. Sa deireadh fuair muid i gclúdaigh thiar ó thuaidh an tseomra é. B'ansin a bhí iarsmaí an chairpéid, agus chuir Bladh i leataoibh iad. Na cláraí faoin chairpéad, ní rabh siad ceangailte dá chéile go rómhaith. Rug Bladh ar chasúr ón mhála droma le trí chlár a chasadh ar leataoibh. Ba chóir domh lámh chuidithe a thairgsint do mo chara, ach ní rabh an oiread sin lúth fágtha ionam. Bhí mé ag iarraidh breith ar a rabh fágtha de stuaim ionam. Chonaic mé réaltaí dubha na spás toirmeasctha...na seantaicí ag vácarnaigh thart timpeall...na dholis ag dreapadh amach as a gcuid pluaiseanna. Iä! Iä! Tsathoggua! An machaire sneachta taobh amuigh - nach i gKadath coiscthe a bhí muid anseo, i ndiaidh an iomláin? Cloch dhubh thír Mnar...an chloch dhubh...Zathucker kommt, wenn die Kristalle rot...

"Ph'nglui mglw'nafh Cthulhu R'lyeh wgah'nagl fhtagn!"

Tháinig mé de gheit chugam féin. B'é Bladh a scairt na focail sin, agus an chuma air go rabh sé féin ar tí titim i bhfanntais. Bhí sé ag coinneáil ciste beag iarainn eadar a lámha, ciste a bhí rua le meirg, agus chaith mo dhuine amach ar an fhuinneog ar theann a dhichille é. Bhí aghaidh mo chara báite in allas.

Nuair a bhuail an ciste an talamh amuigh, mhaolaigh ar an scanrú ábhar beag. "Anois", arsa Bladh, "tá an darna cuid is measa thart."

"An darna cuid is measa?"

"Nár 'úirt mé leat go gcaithfidh muid smionagar a dhéanamh den chriostal. Roimhe sin tá an ciste le foscal. Mé féin a fhosclóchas é, ach ós ionatsa atá urradh na hóige, fágaim fútsa an criostal a smiotadh." Thóg Bladh siséal as an mhála agus amach ar an doras leis. Lean mé sna sálaí é, ag déanamh iontais, an dtiocfadh liom mo chion féin den obair a chur i gcrích...

Chaith Bladh na cianta cairbreacha - mar sin a b'fhacthas domhsa é - ag crágáil leis an chiste, go dtí gur éirigh leis é a fhoscal. Ansin a bhí sí, an chloch dhubh, agus í ar maos le holc gach cinéal págántachta. Ní chromfainn uirthi ar ór ná ar airgead...agus an t-oileán ar fad ag cur thar maoil le nathracha nimhe.

"An bhfaca tú nathair?" a d'fhiafraigh Bladh. Bhí sé ag iarraidh geáitsí magaidh a ligean air, ach má bhí, stiúg a chuid focal ina scornaigh, agus é ag ligean lagliú mar a bheadh mac tíre gortaithe ann. Bhain mé an oiread sin misneach as a chuid focal is gur éirigh liom greim a fháil ar an chloch. Bhí sí thart ar fiche ceintiméadar ar fad agus deich gceintiméadar ar leithead, agus í ar comhdhéanamh le criostal neamhrialta. D'aithin mé comharthaí dothuigthe greanta uirthi. Le fírinne cha rabh mórán meáchan ann, ach ina dhiaidh sin féin bhí ag sárú orm í a thógáil. Rinne mé mo dhicheall á hairdiú go dtí go rabh sí ar comhairde le mo phreiceall, ach ansin chaith mé uaim in éadan faobhar carraige í.

Bhain an chloch lasóg uaine tine as an charraig, agus tuilleadh nathracha á nochtadh thart timpeall orainn le solas na lasóige. Ní thiocfaimist as seo i seilbh ár siosmaide... Tibi, Magnum Innominandum, signa stellarum nigrarum et Bufaniformis Sadoguae sigillum... Kutunluu ve'essä nukkuu, Satakuua maan sisässä... seo chugainn É féin...

Chroith Bladh an t-iomrall díom. Caithfidh mé a rádh gur sháraigh sé sáirsint an airm féin agus na heascainí is na maslaí a bhí aige, ach b'é sin an t-aon leigheas a bhí fágtha.

"Tús maith leath na hoibre", arsa Bladh go sásta. An chloch a bhi sé a mhaíomh, agus ceart go leor bhí giota beag briste dá taobh. Thóg sé an casúr is an siséal, chuir sé barr an tsiséil ar an scoilt agus thug tailm den chasúr do chos an tsiséil.

Bhí an t-oileán ar barr lasrach le tine uaine, agus nathracha is arrachtaigh dho-ainmnithe á nochtadh ar fud na háite. Caithfidh sé go gcualathas an liú neamhdhaonna ó ceann go ceann an locha. Bhí an talamh féin ag creathnú fúm, agus péisteanna mo chuid tromluithe ag múscailt. Iä! Tsathoggua!

Tháinig mé chugam féin i gceann cúpla bomaite. D'inis Bladh domh go rabh néal ann féin ar feadh tamaill bhig, ach má bhí, fuair mé ina dhúiseacht romham é. Thóg sé buidéal leathair as an mhála droma agus chaith siar slogóg mhaith. Bhí an chloch dhubh ina dhá leath in aice leis.

"Tá sé thart anois, agus deoch tuillte ag an bheirt againn", arsa Bladh, agus é ag seachadadh an bhuidéil chugamsa. Brandaí a bhí ann, agus ní rabh an darna cuireadh de dhíth orm le mo chuid féin a bhaint as. Bhí mé tuirseach traochta.

"Meas tú, an i bhfad ar shiúl a chonacthas an lasair uaine?" a d'fhiafraigh mé de Bhladh.

"Ní fhacthas ná baol air", arsa seisean. "Cha rabh ann ach seachmall súl a tháinig as d'intinn. Ní sháraíonn raon an chriostail sin fiche méadar, agus mar sin, diabhal an drae sonrú a chuir aon duine ann. Anois, caithfidh muid an dlaíog mhullaigh a chur ar an obair seo."

Rinne muid conamar beag den chriostal. Bhí na lasracha uaine is na nathracha le feiceáilt ar tús, ach de réir a chéile d'imigh na hiarmhairtí seo, go dtí nach rabh a dhath fágtha díofa. Sa deireadh thug muid athchuairt ar an tseanbhallóg. Bhí aithne an naimhdis le mothachtáil uirthi i gcónaí, ach ní rabh a dhath ann i bhfarradh is an scanrú a bhí orainn nuair a bhain muid amach an áit an chéad uair.

An áit a bhfuair muid an ciste, bhí clocha ar cóimhéid le dornán duine agus iad suite in aice le chéile ar déanamh réalta aon bheara déag. Scab muid na clocha seo amuigh ar an loch reoite. Nuair a thiocfadh an chéad choscairt san earrach, shlogfadh an loch iad agus bhainfí an urchóid díofa. Ina dhiaidh sin féin, bhí Bladh ag crothnú rud ínteacht i gcónaí. Bhí sé ag cnagadh thart fán bhallóg tí, ag tochailt sa talamh leis an tsiséal, go dtí gur chas sé ceann de na cláraí urláir dá áit, agus mise ag cuidiú leis an iarracht seo. Agus nach ansin a bhí an rud crothnaithe: seanchnámh minsí - kutunluu - agus dhá shiombail greanta uithi. D'aithin mé ceann acu: an réalt aon bheara déag a bhí ann aríst. An comhartha eile, áfach, cha dtearn mé bun ná barr de. Mhínigh Bladh domh go mb'iad an deich réalt is gile i réaltbhuíon an tSaighdeora a bhí ann.

"Bhail, thiocfadh linn triail a bhaint as seo ag iarraidh iasc a bhladar in eangaigh", arsa Bladh, agus é comh haerach aigeanta mar ba dual dó. "Nach truaidhe go gcaithfidh muid an deismireán seo a chur ó mhaith mar seo, agus an dúspéis a chuirfeadh lucht na heitneolaíochta ann." Chaith sé an chnámh ar an urlár agus rinne smidiríní de le sáil leathbhróige.

Ag fágáilt na háite dúinn d'amharc mé ar an uaireadóir, agus chonaic mé nach rabh ach leathuair an chloig caite againn san oileán, siúd is go mba chosúla le leath na síoraíochta é, an dóigh a dteachaidh sé i bhfeidhm orm. Rinne mé iarracht aithris a dhéanamh ar ghothaí magúla mo chara agus d'fhiafraigh mé de, an rabh mo chuid gruaige éirithe bán. "Níl, ná fiú liath mar ba chóir", a d'fhreagair sé.

Chaith muid súil ar an leath thuaidh den oileán fós. Cró faoi thalamh a bhí ann, agus an doras briste isteach; bhí bearna mhór dhubh ar foscal sa bhalla cúil. Phill an sceimhle orm. Bhí tasc eile le cur i gcrích againn i gcónaí...Bhí mé comh tuirseach is gur fhiafraigh mé de Bhladh, nach dtiocfadh linn an obair eile seo a chur in athló.

"Tá sé as an áireamh ar fad. Tá an phéist meabhrach ina bhfuil ar obair againn, siúd is gur leasc léithi a theacht amach fad is a mhaireanns an ghrian ag taithneamh. Tá sé thar a bheith contúirteach í a fhágáilt saor oiread is oíche amháin a thuilleadh."

Agus sinn ag fágáilt an oileáin inár ndiaidh, rinne muid poll ins an leac oighir le smionagar na cloiche a chroitheadh isteach san uisce, maille leis an chiste. A chead ag an iomlán dhearg sin fanúint i dtóin phoill go Lá an Luain!

Ghabh mé mo leithscéal le Bladh go rabh mé ar shéala tabhairt isteach don fhonn tréigbheála, ach ba chuma leis faoi sin. "Agus na cúrsaí mar atá siad tháinig an bheirt againn go sásúil as", ar seisean. "Agus leoga, ag glacadh leis go rabh a fhios againn roimh ré cad é a bhí i ndán dúinn, samhlaigh duit comh taismeach a d'éireochadh don té nach mbeadh a fhios aige é. Is beag cuidiú duit urradh do chuid matán agus misneach do chroí in éadan an chineál sin sciath chosanta. Is é an rud is tábhachtaí ná gan ligint don sceimhle an lámh in uachtar a fháil ort. Agus ar ndóighe, bhí cumhacht na cloiche sin ag dul i laige is ag tréigbheáilt cheana féin. Dhá scór bliain ó shin ní bheimisne muid féin in ann a dhath a dhéanamh, cuma cé comh heolach a bheimist ar bhealtaí an chriostail."

"Más eadh, cad é mar a d'éirigh le lucht díolta na feola a gcuid earraí a thabhairt isteach don oileán, mar a rinne siad?"

"Bhail, is féidir maolú ar an ghléas sin, mar a bheadh gnáthradar ann. Chasadh Rolfwén an criostal as, agus súil aige le cuairteoirí."

Phill muid ar an óstán le tionnúr maith codlata a dhéanamh roimh an chuid dheireanach dár misiún. Fuair muid litir ó N. romhainn in oifig na bhfáilteoirí. Ag déanamh a bhrobhsála fríd sheaneagrán an nuachtáin áitiúil ón bhliain 1895 dó, bhí sé i ndiaidh theacht trasna ar sheanghrianghraf de Rolfwén a chuir sé chugainn. Reanglamán óg fir a bhí ann, mar Rolfwén, agus cuma na dáiríreachta air: aghaidh chúng, éadan ard, agus smigead a bhí ag gobadh ar aghaidh. B'é sin an namhaid féin anois, agus bhí muid aidmheálach, leath in éadan ár dtola féin, go rabh meas mór againn air, cumasach is uile mar a chruthaigh sé ag plé le fórsaí an dorchadais, tráth a shaoil.

Nuair a thoisigh muid a dh'úmú an darna turas, bhí sé ag teannadh anonn sa lá cheana féin. D'fhoscail Bladh mála beag taistil a bhí leis, agus é á láimhdeachas iontach cúramach. Baineadh scanradh asam nuair a tuigeadh domh gur dinimít a bhí ann. D'iompair muid an mála amach go faichilleach, agus cheangail muid den tsleamhnán é a bhí faighte ar cíos ag Bladh. Bhí sé deacair an gléas siúil seo a tharraingt ar an leac oighir: an té nach mbeadh sásta cor fada a chur de, chaithfeadh sé a dhul le fánaidh ghéar, cleas a rabh a phriacail féin ag dul leis, agus an sleamhnán lán dinimít. Ba dual do Bhladh an bealach is géire a roghnú: an tsráid udaí Tenkooli ó dhoras an óstáin go dtí an trá. Thiomáin muid an sleamhnán síos an bóthar seo, mise á stiúradh a fheabhas is a thiocfadh liom, agus Bladh ina shuí air ag coinneáilt greim an fhir bháite ar an mhála is na scíanna. Nuair a bhí an trá bainte amach againn, rinne muid scíste, chuaigh muid ar na scíanna agus thoisigh a tharraingt an tsleamhnáin inár ndiaidh. Bhí an ghrian ina luí cheana féin, agus an dorchadas ag teannadh orainn go géar gasta, nó nuair a bhain muid amach Ruutinkari i gceann leathuair an chloig, b'iad na réaltaí an t-aon solas amháin a bhí ann. Ó bhí an criostal dubh briste, ní rabh ruball nathrach le feiceáilt a thuilleadh; ach mura rabh, bhí scanradh de sheort eile ag teacht orainn. Nó ansin, thíos i gcró na bpréataí, a bhí an tArrachtach i bhfolach, Péist an Mheán-Oíche, an t-ainmhí céadna a bhí ag caitheamh a scátha ar Ikaalinen leis an oiread sin blianta anuas. B'fhacthas domh go gcuala mé rud ínteacht ag dreapadh anuas go trom malltriallach le linn an bheirt againn a bheith ag dul i dtír i Ruutinkari.

Thuas ar an charraig dó tharraing Bladh lán a scamhán d'aer leis an scairt mhídhaonna udaí a liú a bhí in ann stangadh a bhaint asam nuair nach rabh ann ach monamar íseal. Mhothaigh mé tormán as cró na bpréataí, agus tháinig an phéist amach. Bhí cineál loinnir thaibhsiúil ina craiceann. Ansin a bhí sí fá dheireadh, an phéist ón ollchruinne eile, Péist na hOíche, searbhónta do Tsathoggua dubh gan chlí gan chruth, an Phéist chéadna a d'éilíodh íobairtí fola agus a bhíodh á hadhradh faoi cheilt!

Chaith muid ár gcuid dinimíte i dtreo an chró agus chuaigh ar foscadh comh túisce is a d'éirigh linn. Bhodhraigh an phléasc sinn go ceann tamaill fhada, bhí smionagar cloiche ag titim inár dtimpeall mar a bheadh báisteach ann, agus chuaigh macalla na maidhme ó cheann ceann an locha. Níor fágadh den chró ach moll mór cloch, agus deatach is drochbholadh ag éirí uaidh. Thit an simléir is an balla ó thuaidh le teann na pléisce, agus an t-earrach a bhí chugainn tháinig fir ó Ikaalinen isteach le conablach an tí a réabadh as a chéile agus a thabhairt leofa mar chonnadh le haghaidh tine chnámh Fhéile Eoin.

Is beag is cuimhin liom an dóigh ar phill muid ar an óstán le tacsaí a thógáilt go Tampere. Nó tháinig cuimhne eile ina leaba, cuimhne a bíos do mo chrádh le tromluithe ó am go ham: bhí ceannaightheacha an duine dhaonna ag an Phéist udaí, ceannaightheacha Ghöran Rolfwén agus iad curtha as a riocht ag an fhuath is an fhearg, agus nuair a bhí muid ar tí an dinimít a chaitheamh isteach, scairt sé de shiosarnaigh neamhdhaonna: "Tiocfaidh mé ar ais!" Nó chan dual do Phéist na hOíche bás a fháil, gheobhaidh sí comhartha ó na réaltaí toirmeasctha nochtadh ar dhroim an domhain aríst, agus ar a lorgse a thiocfas an Té a bhí ina uafás leis na cianta cairbreacha anallód, Tsathoggua Dubh gan Chlí gan Chruth!

A Chríoch Sin